Dzieci mają w sobie niepohamowaną ciekawość świata. Co się zatem dzieje, że kilka czy kilkanaście lat później młody człowiek budzi się rano i mówi, że nie chce iść do szkoły? Na to pytanie próbuje odpowiedzieć Marcin Szala, dyrektor Liceum Artes Liberales.
43 proc. dzieci i młodzieży - jak podaje Stowarzyszenie Polski Komitet Narodowy UNICEF w raporcie „Prawa dziecka w Polsce 2024” - niechętnie chodzi do szkoły. Dlaczego nastolatki jej nie lubią, a co za tym idzie, tracą zainteresowanie uczeniem się w ogóle? Jak mogą temu przeciwdziałać nauczyciele i rodzice? Marcin Szala, współzałożyciel i jeden z dyrektorów warszawskiego Liceum Artes Liberales, dzieli się swoimi spostrzeżeniami w podcaście Instytutu Badań Edukacyjnych - Państwowego Instytutu Badawczego „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie”.
Szkoła nie ma szans z Netflixem
W początkowych latach życia przy nabywaniu pierwszych umiejętności, takich jak chodzenie czy mówienie, sprzyjają nam neurobiologia i ciekawość świata. Wraz z rozpoczęciem edukacji formalnej zaczynają pojawiać się liczne przeszkody, które sprawiają, że wielu młodych ludzi nie lubi chodzić do szkoły po wiedzę.
Jednym z powodów jest na pewno wyższy poziom skomplikowania stawianych przed nastolatkami zadań. Konieczne jest wcześniejsze danie młodym ludziom fundamentalnych umiejętności: ciekawości, wytrwałości i sprawczości. To wszystko da się wytrenować. Chęć i ciekawość świata są już niewystarczające - wyjaśnia Marcin Szala.
Nie pomaga także duża liczba atrakcyjniejszych i łatwiejszych od zdobywania wiedzy rozpraszaczy.
Szkoła, która próbuje konkurować z Netfliksem, przegra. Dlatego nowoczesna szkoła musi całkowicie przeformułować rolę uczniów - oni nie mogą być odbiorcami, muszą czynnie uczestniczyć w procesie uczenia się, być zaangażowani - mówi dyrektor liceum.
Gość podcastu zwraca także uwagę na to, co najbardziej złości młodych ludzi w szkole. Jego zdaniem to niesprawiedliwość w stosunku do nich oraz poczucie braku sensu w tym, co robią i przytłoczenie otaczającą ich rzeczywistością. Wraz z tym drugim pojawia się bunt.
Bunt jest paliwem i teraz pytanie, co z nim zrobimy? Czy jesteśmy w stanie utrzymać to napięcie? Ja jestem głęboko przekonany, że zrozumienie napięcia i wykorzystanie go jest jedną z największych sił napędowych, którą możemy mieć. Próba zniesienia napięcia powoduje, że tracimy motywację, wytrwałość, sens, bo życie jest byciem w napięciu między tym, co bym chciał, żeby ktoś zrobił i tym, co on chce zrobić - tłumaczy Marcin Szala.
Efekt Mateusza Ewangelisty
Jednym z największych wyzwań, zdaniem Marcina Szali, stojących przed szkołami, nauczycielami i rodzicami, jest pokazanie młodym ludziom, że mogą być sprawczy - aby umieli identyfikować rzeczy, które ich ciekawią i potrafili znajdować zasoby, żeby zdobywać wiedzę.
To jest trochę jak w efekcie Mateusza Ewangelisty. Ten kto ma, będzie mu dane. Ten kto nie ma, będzie mu zabrane. Jeżeli raz się czegoś nauczyłem i znam ten smak frajdy, nie dlatego, że dostałem dobrą ocenę, tylko po prostu nie umiałem czegoś zrobić, a teraz umiem, to potem jest mi łatwiej znaleźć kolejne rzeczy - tłumaczy dyrektor liceum. Dodaje, że nie jest to możliwe do osiągnięcia, gdy nauczyciele skupiają się tylko na realizacji z góry założonego planu i przygotowaniu młodych ludzi do testu. Konieczne jest wygospodarowanie przestrzeni na refleksję i doświadczenie: nie umiałem - próbowałem wiele razy, potknąłem się - umiem.
Jednym z narzędzi motywującym młodych ludzi do zdobywania nowych umiejętności i wiedzy są mikropoświadczenia, wykorzystywane w liceum Artes Liberales w ramach autorskiego systemu oceniania. Przedrostek mikro w mikropoświadczeniach pokazuje nam, że one mogą być zwinne, że można je szybko stworzyć. Nie wiemy, czego ludzie będą się uczyć za 5 lat, mikropoświadczenia pomagają nadążyć za zmieniającym się światem - wyjaśnia Marcin Szala.
Mikropoświadczenie to cyfrowy certyfikat potwierdzający zdobycie określonych umiejętności. Jest efektem ukończenia krótkich form uczenia się, np. kursów i szkoleń. Przyznawane przez uprawnionego wydawcę zgodnie z precyzyjnymi standardami zapewniającymi wysoką jakość i wiarygodność.
Rozmowa z Marcinem Szalą:
(Źródło: Instytut Badań Edukacyjnych)
