15 lutego minęły dwa lata od wejścia w życie ustawy o ochronie małoletnich, która w sposób systemowy wzmocniła ochronę dzieci przed przemocą i nałożyła na szkoły, przedszkola, organizacje społeczne oraz inne podmioty pracujące z dziećmi obowiązek wdrożenia Standardów Ochrony Małoletnich. To dobry moment na zastanowienie się, czy przyjęte rozwiązania spełniają swój cel.
O dobrych praktykach monitoringu i ewaluacji SOM, najczęstszych wyzwaniach oraz o tym, co zmieniło się w ciągu ostatnich dwóch lat, rozmawiamy z Olgą Jerzełkowską – edukatorką, trenerką i koordynatorką Standardów Ochrony Dzieci w Stowarzyszeniu Cyfrowy Dialog, która już 4 marca poprowadzi na ten temat bezpłatne szkolenie dla kadry zarządzającej placówek edukacyjnych.
Jak na ten moment oceniasz kierunek zmian w polskim systemie ochrony dzieci?
Obowiązek wprowadzenia Standardów Ochrony Małoletnich został potraktowany poważnie i można powiedzieć, że SOM obowiązują już powszechnie. Dobrze pokazują to badania prowadzone przez FDDS w 2025 (100% szkół, 90% NGO biorących udział w badaniu wdrożyło Standardy). Skrócone wersje polityk widziałam w hotelach, muzeach, a nawet schroniskach górskich. To ważny krok. Chciałabym, aby za wprowadzeniem Standardów stała codzienna troska o bezpieczeństwo dzieci i wrażliwość na przemoc wobec nich. Myślę, że jesteśmy dopiero na początku tej drogi, ponieważ zmiana myślenia, budowanie wrażliwości u dorosłych, jest dużo dłuższym procesem, niż wprowadzenie samego dokumentu. Cieszę się, że coraz więcej mówimy o tym, że realizowane są kampanie wspierające bezpieczne dzieciństwo.
Dlaczego poza monitoringiem SOM tak istotna jest również ich ewaluacja?
Warto co jakiś czas zatrzymać się i sprawdzić, jak nam idzie — niezależnie od tego, czym się zajmujemy. Podobnie jest ze Standardami Ochrony Małoletnich. Monitoring to stała, bieżąca obserwacja pracy ze Standardami — pozwala na szybkie wychwytywanie trudności i reagowanie na pojawiające się wyzwania. Ewaluacja natomiast jest swoistą „stop-klatką”, momentem zatrzymania, który umożliwia spokojne przeanalizowanie tego, co już się wydarzyło, wyciągnięcie wniosków oraz spojrzenie na działania z perspektywy czasu. Rzetelnie prowadzony monitoring znacząco ułatwia późniejszą ewaluację i przyspiesza ten proces, ponieważ dostarcza uporządkowanych informacji. Ustawodawca zobowiązał nas do takiej „stop-klatki” co dwa lata: do sprawdzenia aktualnego stanu, oceny skuteczności działań oraz wprowadzenia mniejszych lub większych zmian, które usprawnią funkcjonowanie Standardów, a tym samym zwiększą bezpieczeństwo dzieci. To ważny zapis, ponieważ w natłoku codziennych obowiązków trudno byłoby znaleźć na to czas bez formalnego zobowiązania.
Jakie są najczęstsze sygnały wskazujące, że standardy wymagają aktualizacji lub modyfikacji?
Jednym z takich sygnałów jest brak zgłoszeń o podejrzeniu przemocy i brak podejmowanych interwencji. Zazwyczaj to sygnał o słabo działających Standardach, a nie braku przemocy w szkole. Powodów braku zgłoszeń może być wiele m.in. pracownicy nie wiedzą, jak i kiedy reagować lub do kogo zgłosić takie sytuacje, bo nie znają nazwiska koordynatora. Kolejnym sygnałem jest brak włączenie dzieci w tworzenie lub konsultacje Polityki, tego czy jest napisana zrozumiałym dla dzieci językiem. Warto się zastanowić, czy dorośli tworzący ją z myślą o najmłodszych, nie zapomnieli o czymś ważnym z perspektywy dzieci.
Czy masz przykłady dobrych praktyk, które mogą być inspiracją dla innych podmiotów?
Myślę, że jedną z dobrych praktyk jest partycypacja dzieci. Włączenie ich w konsultacje, zapytanie co rozumieją z dokumentu (lub jego fragmentu), który został stworzony, by je chronić. Zadanie pytania z czym się zgadzają, a co jest dla nich trudne i potrzebują o tym porozmawiać. Kolejną dobrą praktyką są warsztaty dla zespołu zamiast "posiedzenia” z odpaloną w tle prezentacją. W tym roku w naszym Stowarzyszeniu zorganizowaliśmy dłuższy warsztat, skupiając się na formach przemocy oraz ich identyfikowaniu; pracowaliśmy na różnych przykładach, przeszliśmy przez nasze procedury i skorzystaliśmy z wypracowanych przez nas narzędzi m.in. rejestru zgłoszeń. Czuliśmy wśród naszych pracowników żywy odbiór Standardów i tego jak z nimi pracować.
Jaką jedną najważniejszą radę przekazałabyś dyrektorom i osobom zarządzającym placówkami?
Warto spojrzeć na Standardy jako zbiór narzędzi wspierający osoby zarządzające placówkami edukacyjnymi. Teraz, dwa lata po wprowadzeniu ustawy, jest dobry moment, aby spojrzeć na SOM z boku, coś zmienić, usprawnić. Trzeba być nieustannie na bieżąco z tym tematem i wyzwaniami, które się wokół niego pojawiają.
Kadrę zarządzającą placówek edukacyjnych zapraszam na bezpłatne szkolenie online organizowane przez Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli Cyfrowy Dialog - “Jak przeprowadzić ewaluację Standardów Ochrony Małoletnich w placówce edukacyjnej?”. Widzimy się już 4 marca w środę o 19:00. Na webinar można się zapisać tutaj.
Dziękujemy za rozmowę
Notka: Olga Jerzełkowska jest koordynatorką projektów, edukatorką i trenerką w Stowarzyszeniu Cyfrowy Dialog. Odpowiada za wdrażanie i przestrzeganie Standardów Ochrony Dzieci. Pasjonatka STEAM, ceni kreatywne podejście do nauki, uwielbia tworzyć coś z niczego. Zaangażowana w projekty ekologiczne – zarządza nimi, opracowuje scenariusze zajęć, spotyka się z młodzieżą w sali warsztatowej. Wspiera i szkoli wolontariuszy.
