Sporządzanie notatek jest sztuką, którą trzeba posiąść. Nikt nie rodzi się z tą umiejętnością. Z biegiem nauki szkolnej wymagania w stosunku do notatek rosną.
Dla wielu uczniów robienie notatek może przypominać próbę złapania wodospadu w papierowy kubek – informacji jest więcej niż można zapamiętać. Skuteczne robienie notatek wymaga czegoś więcej niż tylko szybkiego pisania; wymaga słuchania ze zrozumieniem, przetwarzania informacji i wybrania ważnych zagadnień do zapisania. Dobre notatki, zapisane w Moim zeszycie pomagającym się uczyć pomagają się uczyć i przygotować do sprawdzianu i egzaminu.
Niektórzy proponują nagrywanie wykładu, a następnie stopniowe jego odtwarzanie i zapisywanie. Jednak badania pokazują, że skuteczniejsze jest podsumowywanie w trakcie wykładu, robienie przerw na przedyskutowanie kwestii, i na porządkowanie wiadomości.
Robienie notatek polega na rejestrowaniu informacji, ale nie jest ono skuteczne bez nadania sensu temu, co słyszymy.
Dlatego polecana jest transformacja treści zasłyszanych, polegająca na wypowiedzeniu treści własnymi słowami, wizualizacja treści, i połączenie nowych treści z już poznanymi. W tym artykule sześć wskazówek, jak uczyć uczniów robienie sensownych notatek.
Uchwycenie istoty
Przedkładanie idei nad szczegóły, skupianie się na istocie przekazu, nie na wszystkim. Robienie przerw, aby określić koncepcję, powiązania, argumenty oraz wnioski.
Skróty i znaki
Ustalić użyteczne skróty, aby nie trzeba było pisać pełnych zdań. Używanie podkreśleń dla zaznaczenia kluczowych pojęć. Użyteczny może być margines, na którym można postawić odpowiedni znak lub dopisać krótkie zdanie lub pytanie.
Pomocne jest oznaczanie kolorami, na przykład różowy dla definicji, zielony dla przykładów, żółty dla kontrargumentów itp.
W parach
Po zrobieniu części notatki warto dać czas uczniom na porozmawianie na dany temat w parach. Uzupełnienie własnej notatki po zapoznaniu się z notatką koleżanki lub kolegi.
Aby w pełni przyswoić materiał, uczniowie muszą aktywnie uczestniczyć w jego przekształcaniu. Można też zorganizować wymianę w malej grupie lub przedyskutowanie notatki na form całej klasy.
W omawianiu notatki pomocne jest stosowanie parafrazy. Po przeczytaniu notatki słuchający jej może zapytać:
- „Czy chciałeś powiedzieć, że...”
- „Czy dobrze zrozumiałem, że…”
Parafrazowanie, streszczania kluczowych punktów notatki oraz stosowania metafor i analogii, powoduje, że informacje są lepiej zapamiętywane.
Powiązania
Należy szukać powiązań i wzorców. Po przedstawieniu nowego materiału i sporządzeniu przez uczniów notatek, można polecić uczniom znajdywanie wzorców i powiązać z tym co już wiedzą i wcześniej poznali.
Nauczyciel może zadać pytanie:
- „W jaki sposób te pomysły są podobne do tego, co już wiesz?”
- „Jakie są różnice i sprzeczności?”.
- „Jakie wydarzenia historyczne przypomina ci ta lekcja?”
- „Co osobistego z tym ci się kojarzy?”
- „W jaki sposób ta wiedza może okazać się przydatna w realnym świecie?”
- „W jaki sposób ta lekcja nawiązuje do naszej rozmowy z zeszłego tygodnia na temat …?”
- „Gdzie wcześniej spotkałeś się z takimi pomysłami?”
- „W jaki sposób ta koncepcja podważała lub potwierdzała to, co już wiedziałeś?”
W ten sposób nową wiedzę integruje się z tym, co już uczniowie wiedzą.
Notatka graficzna
Wizualizacja pojęć może pomóc uczniom zrozumieć złożone idee. Można:
- Podzielić procesy na etapy i polecić każdy z nich przedstawić graficznie.
- Szczególnie pomocne jest tworzenie mapy myśli.
- Trzeba polecać uczniom przedstawienie idei graficznie, tak aby rysunek odzwierciedlał ideę.
Żywa notatka
Właściwe rozumienie materiału to proces ciągły, a nie jednorazowe zadanie. Aby pogłębić swoje zrozumienie, uczniowie powinni regularnie przeglądać i udoskonalać swoje notatki w miarę zdobywania nowych spostrzeżeń. Może to obejmować łączenie informacji z różnych źródeł – lekcji, książek, stron internetowych – w spójną bazę wiedzy.
Dodanie osobistych refleksji może również nadać nauce głębszy sens. Refleksja pogłębia proces uczenia się i wpływa na lepsze zapamiętywanie. Kiedy uczniowie łączą nowy materiał ze swoimi zainteresowaniami i celami, wzmacniają zapamiętywanie i rozwijają głębsze zrozumienie tematu.
Kiedy uczniowie traktują swoje notatki jako dynamiczne i ewoluujące, a nie statyczne zapisy, stają się sprawcami swojego procesu uczenia się. Budowanie sensu nie tylko napędza innowacyjność i krytyczne myślenie, ale także gwarantuje, że zdobyta wiedza pozostanie znacząca i użyteczna w przyszłości.
Więcej na temat tworzenia notatek:
Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką merytoryczna w programie Szkoła Ucząca Się (SUS), prowadzonym przez CEO i PAFW. Autorka książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: www.oknauczanie.pl. Inspiracja artykułem Jane Shore w Edutopia.org.
