Jedną z pułapek nauczania jest pogląd, że gdy nauczyciel rozpoczyna nowy temat, to jest on dla uczniów zupełnie nowy. W tym wpisie kilkanaście wskazówek, jak sprawdzić, czy rzeczywiście tak jest.
Zazwyczaj tak nie jest – część uczniów wcześniej już coś słyszało na dany temat, spotkało się z nim lub z tematem podobnym. Często ta wiedza jest pozaszkolna, zwłaszcza dziś, gdy mają dostęp do informacji w sieci.
Nauka o uczeniu się zaleca sięgnąć do wiedzy posiadanej przez uczniów, oprzeć się na niej w przedstawieniu i omówieniu nowego tematu. Wtedy lepiej postępuje proces nauczania, gdyż nowa wiedza „dokleja się” do tego, co już uczniowie wiedzą i łatwiej jest przyswajalna.
Istnieją dziesiątki sposobów na pobudzenie u uczniów tej wcześniej zgromadzonej wiedzy.
Opierając się na badaniach i praktyce szkolnej, poniższe strategie przedstawiają poparte dowodami sposoby, które pomagają uczniom wykorzystać już zdobytą wiedzę.
Rozmowa wstępna
Sposób najprostszy. Polega na zapytaniu uczniów – co już na dany temat wiedzą lub z czym im się dany temat kojarzy lub do czego jest on podobny. Można również zapytać o różnice z innym poznanym wcześniej tematem.
Rozmowa taka przed rozpoczęciem nowego tematu może przygotować uczniów do głębszego zaangażowania się w nowe, trudne koncepcje.
Testy typu „prawda – fałsz”
Nauczyciel przed przystąpieniem do nowego tematu przeprowadza test „prawda – fałsz”. Wyniki testu ujawniają, co uczniowie już wiedzą i jakie mają mylne wyobrażenia.
Technika WCN
Uczniowie w trakcie nauki wypełniają tabelkę złożoną z trzech kolumn. Pierwsza z nich: „Co już wiem” wypełniają na początku lekcji, następną zaraz po pierwszej: „Czego chciałbym się dowiedzieć” i następna – „Czego się nauczyłem” wypełniana jest na koniec.
Dzięki temu nauczyciel widzi, gdzie są uczniowie w nowym temacie, może dostosować nauczanie do tego miejsca, a uczniowie widzą, ile się nauczyli.
Pytanie kluczowe
Nauczyciel zadaje uczniom pytanie i słucha ich przypuszczeń. Uczniowie zapisują swoje odpowiedzi na kartkach i przyklejają kartki pod blatem ławki. Na koniec tematu sprawdzają, czy ich przewidywania były właściwe. Dzięki temu uczniowie są zachęceni do poznawania tematu, aby móc sprawdzić, czy ich przewidywania były trafne.
Wspólna wiedza
Nauczyciel prosi, aby uczniowie podchodzili do tablicy i zapisywali, co już na dany temat wiedzą. Tworzy się mapa haseł. Hasła, które nie są wszystkim znane, są wyjaśniane przez osoby, które je podały. Może się wtedy okazać, że zapisane nie trafne, ale dzięki temu można wyjaśnić błędne koncepcji. Przy okazji uczniowie sięgają do poprzednich tematów i powtarzają, to czego się nauczyli.
Zgadnij o czym będzie?
Nauczyciel przedstawia prosty tekst na temat nowego tematu lub pokazuje przedmioty związane z tematem, i prosi uczniów, aby zgadywali jakim nowym tematem będą się zajmować.
Można zainscenizować zadawanie nauczycielowi pytań, aby odgadnąć nowy temat.
Mapa myśli
Mapy myśli pomagają uczniom wizualizować powiązania między ideami poprzez łączenie ich za pomocą strzałek, etykiet lub adnotacji. Ćwiczenie to pozwala uczniom umieścić nową wiedzę w kontekście szerszym, jednocześnie ujawniając luki i błędne przekonania.
Obraz
Nauczyciel przedstawia film, obraz związany z nowym tematem i pyta uczniów o okoliczności powstania tego obrazu. Przy okazji można zapytać uczniów o podobne obrazy i skojarzenia.
Zakotwiczenie nowej wiedzy w rzeczywistych sytuacjach
Uczniowie czytają krótką informację na temat nowego tematu, a następnie porównują ją z rzeczywistą sytuacją. Na przykład porównanie procesu sądowego z powieści do współczesnej sprawy sądowej.
W parach
Uczniowie w parach spisują wszystko, co na dany temat wiedzą. Pierwsza para czyta pierwsze zapisane zagadnienie, wtedy pozostałe pary wykreślają je ze swojego rejestru. I tak aż do wyczerpania zapisów.
Słowa kluczowe
Nauczyciel wypisuje kluczowe pojęcie, a uczniowie podają powiązane z nim słowa, na przykład przy „fotosyntezie” uczniowie dodają „rośliny”, „słońce”, „woda”, „światło”.
Ćwiczenie ujawnia, co uczniowie już wiedzą – i co myślą, że wiedzą – na dany temat, i daje nauczycielom szybki przegląd zrozumienia i błędnych przekonań uczniów.
***
Informacja o tym, co uczniowie już na dany temat wiedzą jest niezwykle użyteczna dla nauczyciela, gdyż w pewnych sytuacjach może zacząć temat w miejscu, w którym są jego uczniowie (zwłaszcza, gdy rozmawiamy o sprawach, o których pojawia się dużo informacji w różnych mediach). To oparcie się na wcześniej pozyskanej wiedzy daje też okazję do wzajemnego uczenia się w klasie. Ci, którzy wiedzą więcej (może są to ich pasje i zainteresowania?) – mogą podzielić się tym z innymi.
Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką oceniania kształtującego. Współpracowała z Centrum Edukacji Obywatelskiej tworząc programy szkoleń i kursów. Jest autorką książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: OK nauczanie. Inspiracja artykułem Andrea Tamayo w Edutopia.org.
