Nauczyciele mogą pomóc uczniom w uczeniu się, przekazując im informacje zwrotne, które wspierają ich samodzielną naukę i rozwój. Jest to jeden z najpotężniejszych sposobów pomocy w procesie edukacji.
Nauczyciele formułując informację zwrotną dla ucznia najczęściej skupiają się nad tym, czy odpowiedź jest poprawna, czy niepoprawna. To oczywiście jest ważne, ale równie ważne jest, aby wzbudzić w uczniach refleksję, dlaczego popełnili błąd, jak mogą go poprawić, co im może pomóc się uczyć i przede wszystkim, na czym mogą bazować, czyli co zrobili dobrze.
Informacja zwrotna może być łącznikiem pomiędzy uczeniem się uczniów i nauczaniem, ponieważ daje ona również nauczycielowi informację, co należy powtórzyć lub wytłumaczyć powtórnie.
Najlepiej, gdy informacja zwrotna stanowi dialog nauczyciela z uczniem. Nauczyciel może dawać uczniowi wskazówki, które posłużą mu w poprawie pracy, a uczeń może się z nimi zgodzić lub nie.
Skuteczna informacja zwrotna
Nie każda informacja zwrotna jest skuteczna. Profesor John Hattie, który prowadzi badania nad skutecznością nauczania, ocenia efekt przekazywania uczniom informacji zwrotnej bardzo wysoko. Jednak zaznacza, że wysoka jej skuteczność zależy od prawidłowości przekazywanej informacji zwrotnej. W swojej książce „Widoczne uczenie się dla nauczycieli” (książka przetłumaczona w 2006 roku na język polski przez Centrum Edukacji Obywatelskiej - zob. więcej tutaj) zwraca uwagę, że informacja zwrotna powinna:
- być przekazywana w odpowiednim momencie uczenia się,
- być zindywidualizowana
- odnosić się do tego, gdzie uczeń jest w procesie uczenia się i co trzeba zrobić, aby znalazł się w oczekiwanym punkcie.
Innymi słowy, informacja zwrotna ma być aktualna, konkretna, zindywidualizowana i pojawiać się cyklicznie.
Narada
Bardzo korzystne jest przekazywanie przez nauczyciela informacji zwrotnej podczas „narady” z uczniem, wtedy można wyjaśnić wszelkie wątpliwości, dopytać ucznia i przedyskutować wskazówki. Taka rozmowa może być wirtualna bądź stacjonarna. Warto doskonalić prace ucznia, tak długo, aż będzie ona zadowalająca ucznia i nauczyciela.
Sposób, w jaki informacja zwrotna jest przekazywana przez nauczyciela i odbierana przez ucznia, jest istotnym elementem, który może decydować o skuteczności informacji zwrotnej. Trzeba zadbać, aby była ona motywująca, a nie zniechęcająca. Powinna zachęcać ucznia do poprawy. Wspólna narada jest najlepszym sposobem, podczas niej nauczyciel może zapytać:
„Czy możesz mi powiedzieć, jak rozwiązałeś ten problem?” – uczeń wyjaśnia swoje rozumowanie.
„Czy mogę docenić Twój sposób rozwiązania?” – nauczyciel pokazuje uczniowi, co uczeń zrobił dobrze.
„Czy mogę dać ci wskazówkę?” – nauczyciel wyjaśnia uczniowi, co i jak mógłby zrobić lepiej. Zamiast tego pytania można zadać lepsze pytanie: „Czy chciałbyś mi wyjaśnić, jak teraz wykonałbyś swoją pracę?” – jeśli uczeń sam wie, jak poprawić, to jest to wielki sukces.
„Czy chciałbyś się dowiedzieć, jak możesz dalej pracować?” – nauczyciel daje uczniowi wskazówki – co dalej.
Są to pytania, na które spodziewamy się, że uczeń odpowie – tak, ale jednocześnie dajemy uczniowi sygnał, że traktujemy go jako osobę odpowiedzialną za swoja naukę i jednocześnie dajemy uczniowi wybór.
Narada nie musi trwać długo i nie musi towarzyszyć każdej pracy wykonanej przez ucznia. Może być organizowana w stosunku do prac, które są kluczowe dla danego tematu i które niosą nadzieję na poprawę uczenia się ucznia.
Takie podejście do informacji zwrotnej daje obu stronom poczucie wspólnoty w procesie uczenia, odpowiedzialności i wzajemnego szacunku, co z reguły owocuje doskonaleniem uczenia się ucznia.
Notka o autorce: Danuta Sterna – była nauczycielka matematyki i dyrektorka szkoły, ekspertka merytoryczna w programie Szkoła Ucząca Się (SUS) (prowadzonym przez CEO i PAFW), autorka książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach. Niniejszy wpis pochodzi z jej bloga w partnerskiej platformie Edunews.pl – www.osswiata.pl. Inspiracja artykułem Dani Fry w Edutopia.org.
