Nowa podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym to nie tylko zmiana nazw edukacji czy nowych treści. To przede wszystkim zmiana sposobu myślenia o uczniu, jego potrzebach, możliwościach i codziennym funkcjonowaniu.
Coraz większy nacisk kładzie się na rozwój funkcjonalny, samodzielność, komunikację, relacje społeczne oraz praktyczne przygotowanie ucznia do życia. Dlatego warto już teraz spokojnie przeanalizować, co wymaga zmiany lub uporządkowania w codziennej pracy nauczyciela i zespołu specjalistów.
Zacznij od dokładnego przeanalizowania nowej podstawy programowej. Warto przyjrzeć się nowym edukacjom oraz treściom nauczania. Dobrze zwrócić uwagę nie tylko na to „czego uczyć”, ale przede wszystkim:
- po co tego uczymy,
- jak dana umiejętność przyda się uczniowi w codziennym życiu,
- które treści mają największy sens funkcjonalny dla konkretnej grupy uczniów.
Nowa podstawa programowa mocno podkreśla:
- komunikację,
- rozwój społeczny,
- zdrowie i samodzielność,
- doświadczenia edukacyjne,
- uczenie poprzez działanie.
To dobry moment, by odejść od schematu „realizacji tematów” na rzecz bardziej praktycznego i funkcjonalnego podejścia.
Opracuj lub zmodyfikuj programy nauczania
Zmiana podstawy programowej oznacza konieczność przygotowania nowych programów nauczania lub aktualizacji dotychczasowych.
Warto zadbać o to, aby program:
- był elastyczny,
- uwzględniał poziom funkcjonowania uczniów,
- odnosił się do codziennych sytuacji życiowych,
- integrował różne edukacje,
- zakładał praktyczne działanie ucznia.
Zaplanuj tematykę zajęć i doświadczenia edukacyjne
Nowa podstawa programowa daje większą możliwość pracy wokół doświadczeń edukacyjnych. To oznacza, że uczniowie powinni:
- doświadczać,
- działać,
- obserwować,
- eksperymentować,
- ćwiczyć umiejętności w praktyce.
Dlatego warto już na początku roku zaplanować:
- wyjścia,
- treningi funkcjonalne,
- zajęcia praktyczne,
- działania w środowisku lokalnym,
- aktywności społeczne,
- projekty,
- zadania zespołowe.
Nie chodzi o „ładne wydarzenia”, ale o sytuacje, w których uczeń naprawdę czegoś się uczy i może wykorzystać tę umiejętność poza szkołą.
Wprowadź więcej metod aktywizujących
W pracy z uczniami z niepełnosprawnością intelektualną szczególnie ważna jest aktywność ucznia. Dlatego warto częściej wykorzystywać:
- metody aktywizujące,
- elementy metody projektu,
- pracę w parach i grupach,
- zadania praktyczne,
- gry dydaktyczne,
- ruch,
- doświadczenia sensoryczne,
- odgrywanie scenek,
- naukę przez działanie.
Uczeń powinien być uczestnikiem procesu, a nie jedynie odbiorcą poleceń.
Zmodyfikuj WOPFU w oparciu o model funkcjonalny
Warto spojrzeć na WOPFU bardziej funkcjonalnie i szerzej niż dotychczas. Warto zmodyfikować WOPFU i o opis mocnych stron ucznia u trudności w obszarach funkcjonalnych, spójnych z ICF i z opinią o funkcjonowaniu ucznia.
Opis ucznia powinien uwzględniać:
- komunikację,
- samodzielność,
- relacje społeczne,
- funkcjonowanie emocjonalne,
- motorykę,
- uczestnictwo w życiu klasy i szkoły,
- mocne strony,
- zainteresowania,
- potrzeby środowiskowe.
Coraz ważniejsze staje się patrzenie na ucznia całościowo, a nie wyłącznie przez pryzmat trudności.
Zmodyfikuj IPET z uwzględnieniem modelu poziomu wsparcia
IPET powinien być bardziej praktyczny i realnie wspierający pracę nauczyciela. Warto:
- określić poziom wsparcia ucznia,
- planować konkretne formy pomocy,
- opisywać sposoby komunikacji,
- uwzględniać potrzeby sensoryczne,
- planować działania rozwijające samodzielność,
- wpisywać cele możliwe do obserwacji i oceny.
Dobrze, gdy IPET staje się narzędziem codziennej pracy, a nie wyłącznie dokumentem tworzonym „do segregatora”.
Uwzględnij model poziomu wsparcia przy wymaganiach edukacyjnych
Nowe podejście wymaga także zmiany sposobu tworzenia wymagań edukacyjnych. Wymagania powinny być:
- funkcjonalne,
- indywidualne,
- możliwe do osiągnięcia,
- oparte na możliwościach ucznia,
- związane z jego codziennym funkcjonowaniem.
Warto odejść od porównywania ucznia do programu czy klasy, a bardziej obserwować jego indywidualny postęp i rozwój.
Pamiętaj o współpracy zespołu
Zmiany nie powinny spoczywać wyłącznie na jednej osobie. Bardzo ważna jest współpraca: nauczycieli, specjalistów, wychowawców, nauczycieli współorganizujących, rodziców, a czasem także instytucji wspierających rodzinę. Wspólne planowanie ułatwia tworzenie spójnego systemu wsparcia dla ucznia.
Notka o autorce: Zyta Czechowska jest nauczycielką i pedagogiem specjalnym. Właścicielka Niepublicznego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli Zyta Czechowska specjalni.pl. Współprowadzi bloga edukacyjnego www.specjalni.pl. Ambasador programu eTwinning i Microsoft Innovative Educator Ekspert. Uzyskała tytuł Nauczyciela Roku w 2019. Należy do społeczności Superbelfrzy RP. Niniejszy post ukazał się w blogu www.specjalni.pl. Licencja CC-BY-SA.
