Dla wielu nauczycieli, a szczególnie początkujących, udzielanie informacji zwrotnej może wydawać się jednym z najtrudniejszych elementów ich pracy. Tak, udzielanie informacji zwrotnej jest czasochłonne i pracochłonne. Dlatego niektórzy nauczyciele skracają formę i ograniczają się tylko do wskazówek, na przykład: „Dodaj więcej szczegółów”, „Pisz wyraźniej” lub „Dodaj jeszcze….”. Wychodzą z założenie, że wskazówki korygujące pomagają uczniom w rozwoju. I to jest prawda, ale wskazówki bez docenienia nie są użyteczne, są odbierane jedynie jako krytyka. Powinno je poprzedzić docenienie, które otwiera ucznia na przejęcie uwag.
W tym wpisie więcej o trzyczęściowej informacji zwrotnej.
Część 1: Odniesienie do kryteriów sukcesu
Trzeba pamiętać, że do każdej pracy ucznia powinny być wcześniej podane kryteria sukcesu, czyli wskazówki, po czym poznamy, że praca jest dobrze wykonana. Najlepiej jeśli kryteria podane są w formie listy, tak aby uczeń sam mógł sprawdzić ich wykonanie.
Ta część poświęcona jest odpowiedzi na pytanie: Co zrobił uczeń? Które kryteria zostały spełnione całkowicie, które częściowo, a które nie?
Można do tej części użyć tabeli, gdzie w pierwszej kolumnie znajdują się kryteria, a w drugiej ocena nauczyciela:
+ spełnione całkowicie
+/- spełnione częściowo
– niespełnione
Niektórzy nauczyciele uważają, że sam uczeń powinien wiedzieć, co zrobił dobrze, a co źle. Ale tak często nie jest. Uczeń potrzebuje oceny ze strony nauczyciela i koniecznie docenienia, tego, czego dokonał.
Ta część utrzymuje rzetelność informacji zwrotnej.
Część 2: Dlaczego?
W powyżej zaznaczonej części w przypadku punktów – 2 i 3 konieczne jest wyszczególnione – co nie zostało zrobione idealnie. Również potrzebne jest wyjaśnienia – co zrobić, aby pracę poprawić.
Jeśli uczeń popełnił błąd lub nie wykonał pracy całkowicie dobrze, to prawdopodobnie nie wie, jak ją poprawić, dlatego konieczne jest podanie mu prawidłowej odpowiedzi lub rozumowania prowadzącego do rozwiązania.
W tabeli może być zamieszczona trzecia kolumna, aby w niej wpisać odpowiedź uzasadniającą ocenę plusami i minusami i poddanie właściwego rozwiązania.
Można do informacji zwrotnej dołączyć dobrze wykonaną pracę, przygotowaną przez nauczyciela, która może stanowić wzór dla poprawy pracy. Jednak dużo bardziej efektywne jest napisanie uczniowi, co on dokładnie zrobił i jak ma poprawić.
Ta część pomaga uczniowi w poprawie pracy.
Część 3. Następny krok, wyzwanie
Następny krok to ukierunkowane na przyszłość. Odpowiada na pytanie: Co może zrobić uczeń w przyszłości?
Nie polega na wskazaniu, co należy w pracy zmienić, ale na pokazaniu uczniowi drogi jego rozwoju. Można zadać uczniowi pytanie na temat tego, jak zmieniłby swoją pracę, gdyby zmieniono polecenie albo poprosić ucznia, aby rozwinął bardziej swoją myśl lub zastanowił się nad dodatkowym pytaniem.
Ta część jest szczególnie korzystna, gdy praca ucznia jest dobrze wykonana i uczeń potrzebuje wskazówek na przyszłość, wtedy, gdy uczeń jest gotowy na większe wyzwanie.
Najlepiej, gdy ta część rozpoczyna dialog ucznia z nauczycielem dotyczący rozwoju ucznia. Wskazówki dla przyszłości nie powinny poprawiać wykonanej pracy, powinny dotyczyć tego, co uczeń może zrobić lepiej następnym razem.
Dlaczego informacja zwrotna bez jednej z wymienionych części nie jest skuteczna?
Część pierwsza. Błędem jest odnoszenie się w ocenie do elementów, które nie były zapowiedziane. Taka informacja zwrotna dezorientuje ucznia. Wykonując pracę uczeń nie wie, na co ma zwrócić uwagę i jak ma wyglądać dobrze wykonana praca. Kryteria sukcesu są konieczne, aby uczeń mógł kierować się nimi przy wykonywaniu zadania. Kryteria sukcesu są również potrzebne, aby uczeń sam mógł dokonać samooceny.
W pierwszej części nauczyciel odnosi się do kryteriów sukcesu wskazuje, które z nich zostały spełnione, a które nie.
Część druga. W tej części nauczyciel powinien wyjaśnić swoją ocenę spełnienia przez uczniów kryteriów sukcesu. Jeśli nie są one wypełnione idealnie, to powinno się wskazać, czego brakuje. Ale również dzięki tej części uczeń powinien wiedzieć, jak może pracę poprawić. Słówko „może” jest tu użyte celowo. Chodzi o to, aby uczeń traktował informację zwrotna jako wskazówkę dla siebie, a nie jako obowiązek zastosowania.
Część trzecia. Jest szczególnie potrzebna uczniowi, który wykonał dobrze pracę i jest gotowy na nowe wyzwania. Taki uczeń otrzymując tylko pozytywne uwagi może nie widzieć dla siebie drogi rozwoju i „osiąść na laurach”.
Tabela może ułatwić i usprawnić nauczycielowi formułowanie informacji zwrotnej. Nauczyciel może wpisać w tabelę oznaczenia: +, +/-, -, a następnie wyjaśnić je uczniowi, tak, aby wiedział, jak uczeń ma poprawić swoją pracę.
Aby przekonać się, czy informacja zwrotna jest prawidłowo i pomocna uczniowi, wystarczy zapytać ucznia:
- Czy dzięki mojej informacji zwrotnej wiesz, co zrobiłeś dobrze?
- Czy dzięki mojej informacji zwrotnej wiesz, co zrobiłeś nie całkiem dobrze i jak możesz to poprawić?
Kluczem dobrej informacji zwrotnej jest to, aby uczeń z niej skorzystał.
Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką merytoryczna w programie Szkoła Ucząca Się (SUS), prowadzonym przez CEO i PAFW. Autorka książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: www.oknauczanie.pl.
