Rysowanie, śpiewanie, ruch i taniec oraz angażowanie wielu zmysłów pomaga w uczeniu się i zapamiętywaniu. W tym wpisie kilka przykładów, jak można zaangażować zmysły w nauczanie.
W kompleksowym badaniu z 2023, którego współautorem jest Katharina von Kriegstein, wykazano, że informacje kodowane wieloma kanałami tworzą bogatszą sieć powiązań. Ta praktyka jest bardzo skuteczna, w badaniu z 2020. Mathias i jego współpracownicy odkryli, że 8-letni uczniowie uczący się nowego języka mieli o 73% lepsze zapamiętywanie, jeśli używali rąk i ciała do naśladowania słów. Tymczasem metaanaliza z 2022 obejmująca 183 badania wykazała, że łączenie słów z działaniami — na przykład odtwarzanie ruchu Ziemi, Księżyca i Słońca poprawia zrozumienie zjawiska zaćmienia.
Kilka przykładów, jak można zaangażować zmysły w nauczanie:
Gry
Gry dają możliwość angażowania różnych zmysłów. Można tak zorganizować grę, aby uczniowie się ruszali, śpiewali, rzucali do siebie piłką, rysowali wspólny plakat itp. Gra znacznie lepiej „wciąga” uczniów w proces uczenia się niż wykład. Wplecenie ruchu pobudza myślenie.
Dobrze wpływają na proces uczenia się różne techniki mnemotechniczne. Mogą to być wierszyki pomagające zapamiętać treści. Jeśli są one połączone z ruchem, to działają jeszcze lepiej.
Ostatnio spotkałam starszą osobę, która wyrecytowałam mi wierszyk o znaku funkcji trygonometrycznych w poszczególnych ćwiartkach. Sama też pamiętam wiersz pokazujący początkowe rozwiniecie liczby PI.
Kojarzenie pojęcia, dat, wydarzeń historycznych z wierszykiem lub z ruchem bardzo pomaga w zapamiętywaniu.
Szkice, mapy myśli
Abstrakcyjne modele mentalne są lepiej zapamiętywane, gdy są wzmocnione za pomocą wzroku i dotyku. W przeciwieństwie do biernych aktywności, takich jak słuchanie wykładu czy oglądanie obrazów, rysowanie jest procesem aktywnym, wymagającym od uczniów głębszego myślenia. Rysowanie, szkicowanie i wszelkie przedstawienia graficzne związane z tematem pozwalają lepiej zapamiętać treści. Już samo skojarzenie treści z obrazem jest pomocne, ale lepiej, gdy sam uczeń przeniesie myśl na grafikę. Wtedy następuje skojarzenie pojęcia z obrazem i ono pozostaje na dłużej w pamięci.
Szczególnie korzystne są mapy myślowe, które wymagają od ucznia zaplanowania całości, rozmieszczenia pojęć i połączeń między nimi.
W badaniu z 2022 uczniowie piątej klasy, którzy stworzyli rysunki organizacyjne w postaci mapy myśli, uzyskali ponad 350% lepsze wyniki w testach myślenia wyższego rzędu od swoich rówieśników, którzy rysowali prostsze przedstawienia.
Trzeba jednak pamiętać, że w szkicowaniu nie jest ważna estetyka, ale koncepcja, a tę każdy uczeń może mieć inną.
Technika poprzez czytanie
W badaniu z 2018 naukowcy podzielili uczniów na kilka grup i poprosili ich o: ciche czytanie tekstu, słuchanie nagrań mówionych słów lub samodzielne czytanie na głos. Badano na ile tekst został zapamiętany. Okazało się, że zostało zapamiętanych:
- 77% słów czytanych samodzielnie na głos,
- 74% słów wysłuchanych z własnego nagrania,
- 69% słów, gdy słuchano czytania innej osoby,
- 65% słów czytanych po cichu.
Wynika stąd, że połączenie czytania z głosem daje lepsze wyniki w zapamiętywaniu. Dlatego korzystne jest połączenie uczniów w pary, aby wzajemnie sobie czytali na głos tekst, a następnie omawiali go i odpowiadali na pytania.
Badania pokazują również, że czytanie chóralne – uczniowie patrzą na tekst, jednocześnie czytając go na głos – może poprawić płynność czytania i słownictwo, a jednocześnie zwiększyć pewność siebie uczniów.
Ruch ciała
Im większa część ciała jest używana do utrwalania materiału, tym większa szansa zapamiętania, im więcej ciała uczniowie wykorzystają, tym lepiej.
Badanie z 2022 wykazało, że przy nauce alfabetu korzystny jest ruch. Jeśli uczniowie używają przy nauce alfabetu ruchu całego ciała, to ich zdolność zapamiętywania wzrasta o 34% w stosunku do uczniów, którzy uczą się alfabetu bez ruchu.
Dla ruchu ciała można wykorzystać metodę dramy lub grę w kalambury.
Pisanie ręczne lepsze niż na komputerze
Umiejętności motoryczne związane z pisaniem ręcznym aktywują części mózgu odpowiedzialne za głębszą naukę.
Naukowcy badali w 2020 siódmoklasistów piszących odręcznie i tych, co pisali na klawiaturze komputera. Okazało się, że pisanie odręczne i rysowanie wytwarzały charakterystyczne ślady neuronalne wskazujące na głębszą naukę. Pisanie na klawiaturze przywołuje mniej informacji kinestetycznych niż kontrolowane ruchy dłoni przy pisaniu odręcznym.
Naukowcy radzą prowadzić obowiązkową naukę pisania ręcznego, choć nie zalecają całkowitego zastąpienia pisania na klawiaturze pismem odręcznym lub rysowaniem. W dzisiejszych czasach wszystkie dzieci muszą rozwijać umiejętności cyfrowe, a istnieją dowody na to, że technologia pomaga dzieciom z dysleksją pokonywać przeszkody, takie jak powolne robienie notatek czy nieczytelne pismo.
Angażowanie wszystkich zmysłów w naukę pomaga uczniom efektywniej przetwarzać informacje, tworząc bogatsze i bardziej znaczące doświadczenia, poprawia pamięć, zapamiętywanie i rozumienie.
Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką oceniania kształtującego. Współpracowała z Centrum Edukacji Obywatelskiej tworząc programy szkoleń i kursów. Jest autorką książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: OK nauczanie. Inspiracja artykułem Youki Terada i Stephena Merrilla w Edutopia.org.
