Zapewne wiele osób zajmujących się edukacją uwiera obecny system szkolny. Ale często jest tak, że pomysły na jego przebudowę padają w debacie z różnych stron, w różnych miejscach i są słabo słyszalne. Zastanówmy się, jakie moglibyśmy postawić tezy. Oto propozycja pierwszych siedmiu, wraz z uzasadnieniem. Dopisujmy kolejne w komentarzach.
Teza pierwsza: Edukacja wymaga spokoju
1. Należy określić rolę państwa i społeczeństwa obywatelskiego w kształtowaniu gospodarki oświatowej kraju i województw.
2. Należy zapewnić autonomię poprzez uniezależnienie od świata polityki.
Teza druga: Edukacja wymaga zmiany systemu kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli.
1. Należy monitorować rynek pracy nauczycieli i kształcić tylu nauczycieli, ile przewiduje się miejsc pracy.
2. Należy powołać uniwersytety lub wydziały nauczycielskie na wzór kształcenia lekarzy:
- dwa lata teoretyczne z nauką przedmiotów psycho-pedagogicznych i społecznych, filozofii, języka polskiego z kulturą polską oraz języków obcych i łaciny;
- kolejne dwa lata studiowanie dwóch/trzech dyscyplin z ich zastosowaniem (praktykami) w uniwersyteckich szkołach ćwiczeń;
- ostatni rok – przygotowanie pracy magisterskiej składającej się z dokumentacji lekcji własnych oraz hospitowanych z refleksją i ewaluacją teoretyczną (prace umieszczane na stronach uniwersytetu, szkoły ćwiczeń i stowarzyszeń/izb nauczycielskich oraz ośrodków doskonalenia nauczycieli).
3. Należy dotychczasowy system awansu zawodowego zastąpić doskonaleniem nauczycieli punktowanym przez stowarzyszenia/izby nauczycielskie.
- należy przywrócić specjalizacje nauczycielskie:
- obserwacje / interwizje nauczycielskie;
- superwizje prowadzone przez pracowników uniwersytetu, szkoły ćwiczeń i stowarzyszeń/izb nauczycielskich oraz ośrodków doskonalenia nauczycieli;
- egzamin specjalizacyjny prowadzony przez pracowników uniwersytetu, szkoły ćwiczeń i stowarzyszeń/izb nauczycielskich oraz ośrodków doskonalenia nauczycieli;
- należy zrezygnować z egzaminu centralnego i odsunąć od awansu organ prowadzący włącznie z dyrektorem – jako niespecjalistów;
- gratyfikacja w pracach komisji (bez oddelegowania) powinna mieć postać punktową; suma punktów zdobytych przez nauczyciela w roku szkolnym nie powinna przekraczać X, niezdobycie przez nauczyciela punktów równych 2X w ciągu pięciu lat, jest powodem zawieszenia lub zwolnienia nauczyciela; X-składa się ½ X ze szkoleń metodycznych z przedmiotów nauczanych, ¼ X z przedmiotów-psychopedagogicznych i społecznych, ¼ X z technik, metod, mediów w dydaktyce.
Teza trzecia: Należy uwolnić zawód nauczyciela na okres zmian strukturalnych i wykształcenia nauczycieli w nowym systemie (7-10 lat). W zmiennej sytuacji (także oświatowej) nauczyciel powinien:
- analizować warunki pozaszkolne i szkolne procesu edukacyjnego;
- redukować treści, metody i media;
- umożliwić uczniom uczenie się uzasadnione jego możliwościami i metodami.
Teza czwarta: Ponieważ nie ma dobrych szkół bez społeczeństwa obywatelskiego, a społeczeństwa obywatelskiego bez dobrych szkół, to należy zadbać o więcej demokracji w szkołach. Do wszystkich szkół należy: wprowadzić Rady Szkoły i samorządy uczniowskie, obie z rzeczywistym udziałem w podejmowaniu decyzji na poziomie szkoły.
Teza piąta: Należy zredukować podstawę programową. Podstawa programowa każdego przedmiotu z osobna może i ma jakieś uzasadnienie – podstawy programowe danego etapu edukacyjnego łącznie są do rozumowego opanowania (kognitywizacja – pamięć głęboka) przez ok. 5% populacji.
Teza szósta: Należy nauczanie ekstensywne zmienić w intensywne uczenie się. Kilkanaście przedmiotów w jednym tygodniu to edukacyjna fikcja. Przedmiot nauczany przez jedna godzinę w tygodniu wyklucza stosowanie nowoczesnych metod – najczęściej sprowadza się w praktyce do wszystkim znanego 3Z.
Teza siódma: Należy ograniczyć rolę dyrektora do jego funkcji menadżerskich organizacyjno-, finansowo-, kadrowych.
Notka o autorze: Aleksander Lubina – germanista, andragog - zdobył wykształcenie w Polsce, Niemczech i Szwajcarii. Jest publicystą, pisarzem, tłumaczem, autorem programów nauczania, poradników i śpiewnika – był nauczycielem akademickim, licealnym, gimnazjalnym i w szkołach podstawowych oraz doradcą i konsultantem nauczycieli.
