„Dzieci i ryby głosu nie mają” – to powiedzenie wciąż funkcjonuje w Polsce nie tylko jako językowy relikt, ale jako realna społeczna postawa. Choć brzmi niewinnie, w praktyce oznacza przyzwolenie na ignorowanie dziecięcych opinii, emocji i potrzeb. Dlatego Rzeczniczka Praw Dziecka rozpoczęła ogólnopolską kampanię społeczną „Głos dziecka w roli głównej”, której celem jest wzmacnianie podmiotowości dzieci i pokazanie, że mają prawo być zawsze wysłuchane.
Spot kampanii osiągnął ponad 500 tysięcy wyświetleń na YouTube, ponad 250 tysięcy wyświetleń na Facebooku, w niespełna dobę od publikacji pokazując, jak silnie temat słuchania dzieci rezonuje społecznie.
Postawy dorosłych wobec głosu dzieci
Skala problemu marginalizowania dzieci znajduje odzwierciedlenie w postawach dorosłych Polaków. Z badania zrealizowanego na zlecenie Biura RPD wynika[1], że 44% badanych uważa, że dzieci zbyt rzadko mają możliwość wyrażania swojego zdania. Jednocześnie 28% respondentów uważa, że głos dorosłego powinien być ważniejszy niż głos dziecka, a jedynie 4% ankietowanych twierdzi, że to zdanie dziecka powinno mieć pierwszeństwo.
Te postawy przekładają się na codzienność: przerywanie dzieciom, bagatelizowanie ich emocji, odkładanie rozmowy „na później” czy traktowanie dziecięcej perspektywy jako mniej wiarygodnej. Skutek bywa prosty i bolesny – dzieci przestają mówić, wycofują się, tracą zaufanie do dorosłych i poczucie, że są bezpieczne i ważne.
Kampania, która przypomina, że dzieci mają głos
Wsłuchanie się w głos dziecka jest jednym z najpiękniejszych i najbardziej odpowiedzialnych gestów, jakich może dokonać dorosły. To zaproszenie do relacji opartej na bliskości, zaufaniu i szacunku. Jako Rzeczniczka Praw Dziecka każdego dnia słyszę od dzieci ich ogromną potrzebą bycia autentycznie wysłuchanymi. Nie „przy okazji”, nie w pośpiechu, nie z góry przyjętą odpowiedzią – ale z uważnością, która mówi: widzę Cię, słyszę Cię, Twoje zdanie jest dla mnie ważne. Dlatego rozpoczynamy kampanię „Głos dziecka w roli głównej” – by przypomnieć, że to wielkie wyróżnienie i zaszczyt, gdy dziecko chce podzielić się z nami swoimi emocjami, potrzebami – mówi Monika Horna-Cieślak, Rzeczniczka Praw Dziecka.
Pokazanie, że my, młodzi ludzie, mamy głos, który naprawdę się liczy, to jedna z najważniejszych rzeczy, jakie mogą nam dać dorośli. Gdy otrzymujemy przestrzeń do wyrażania swoich pomysłów, jesteśmy wysłuchani, a nasze propozycje są realnie wdrażane, czujemy, że mamy wpływ na otaczający nas świat. To buduje pewność siebie i poczucie sprawczości – bo nasze zdanie naprawdę może wiele zmienić – mówi Franciszek Papciak, 16-letni przedstawiciel inicjatywy Pokolenie Zmiany.
Symbol, który mówi więcej niż słowa
Centralnym elementem kampanii jest poruszający spot wideo oparty na metaforze powiedzenia „dzieci i ryby głosu nie mają”. Jego bohaterką jest dziewczynka, która – dosłownie i symbolicznie – staje się „złotą rybką”: obecną i widoczną, ale niesłyszaną. W codziennym pośpiechu dorosłych jej próby zabrania głosu i wyrażenia swoich potrzeb giną w hałasie poranka, rozmów i spraw uznanych za ważniejsze. Dopiero szkolne przedstawienie staje się momentem przełomu, w którym dziecko po raz pierwszy mówi głośno o swojej potrzebie bycia wysłuchaną.
To jeden z tych projektów, przy których ma się poczucie, że robi się coś naprawdę ważnego – i czuje się z tego powodu dużą odpowiedzialność. Jako rodzic bardzo osobiście przeżyłem pracę nad tym spotem. Tekst „złotej rybki” ze sceny jest także do mnie i myślę, do wielu rodziców. Praca z dziećmi na planie tylko wzmocniła to doświadczenie – ich szczerość i energia przypominały, jak ważne jest uważne bycie tu i teraz. W zabieganym świecie łatwo zgubić to, co najważniejsze w budowaniu relacji z dzieckiem – mówi Maciej Bartosz Kruk, współautor scenariusza i reżyser spotu.
Edukacja, która uczy uważności
Dopełnieniem spotu są krótkie filmiki edukacyjne publikowane w mediach społecznościowych, w których występują dzieci znane z kampanijnego wideo. Odpowiadają one na pytania dotyczące bycia słuchanymi i rozumianymi, a ich wypowiedziom towarzyszy komentarz ekspercki, pokazujący dorosłym, jak w praktyce budować uważny dialog z dzieckiem.
Integralną częścią kampanii są również materiały edukacyjne dla dorosłych, których celem jest wspieranie uważnego słuchania dzieci oraz budowania relacji opartych na uważności, szacunku i dialogu. Materiały przygotowała Małgorzata Musiał, pedagożka, autorka bloga Dobra Relacja. Wszystkie materiały edukacyjne dostępne są na stronie: glosdziecka.brpd.gov.pl.
[1] Badanie zrealizowane na zlecenie Biura Rzecznika Praw Dziecka w grudniu 2025 roku techniką wywiadów internetowych, na panelu badawczym BO! Panel Opinii (CAWI) na reprezentatywnej próbie 1000 Polaków w wieku 18 i więcej lat.
(Źródło: Biuro Rzecznika Praw Dziecka)
