Nie trzeba być nauczycielem specjalistą, by pracować w zróżnicowanej klasie. Bo dziś… każda klasa jest zróżnicowana. I w każdej z nich uczą się dzieci o bardzo różnych możliwościach, predyspozycjach, potrzebach i trudnościach. Obok uczniów bardzo zdolnych są ci przeciętni. Obok dzieci neurotypowych – uczniowie w spektrum autyzmu, z ADHD, z trudnościami emocjonalnymi, z dysleksją, z niepełnosprawnością intelektualną czy chorobami przewlekłymi. Wszyscy razem – na jednej lekcji, w tej samej klasie.
Niełatwa rzeczywistość, ale nasza
Praca w takiej klasie nie jest łatwa. To fakt. Jest wymagająca. Często bywa frustrująca. Czasem wypalająca. Ale taka jest rzeczywistość współczesnej szkoły. I taka jest rola nauczyciela – towarzyszyć każdemu dziecku w jego drodze edukacyjnej, niezależnie od punktu wyjścia. Nie ma już odwrotu – czas pożegnać się z utartymi schematami, jednolitymi metodami i tempem lekcji „dla wszystkich”. Taka szkoła już nie działa.
Co się zmienia w pracy nauczyciela?
W zróżnicowanej klasie nauczyciel musi różnicować:
- tempo pracy, by jedni nie czuli się znudzeni, a inni zostawieni w tyle,
- środki dydaktyczne i materiały, aby każdy miał dostęp do wiedzy na miarę swoich możliwości,
- ćwiczenia i zadania, by uwzględniały różne poziomy trudności,
- komunikację, by dotrzeć do każdego ucznia z jasnym, zrozumiałym przekazem.
To ogromna odpowiedzialność, ale też szansa na prawdziwie sprawiedliwą edukację, w której każde dziecko może odnaleźć swoje miejsce.
Nie jesteś sam
W zróżnicowanej klasie nie jesteś sam. Niezwykle ważne jest wsparcie:
- nauczyciela współorganizującego kształcenie, który pomaga dostosować treści i metody do potrzeb uczniów z orzeczeniem,
- pedagoga specjalnego, który wskazuje strategie pracy i wspiera całą klasę,
- całego zespołu nauczycieli i specjalistów, który współdziała na rzecz dobrostanu wszystkich uczniów.
Kluczowym elementem tej pracy są też dostosowania – indywidualne formy wsparcia, które pozwalają uczniowi funkcjonować w sposób jak najbardziej adekwatny do jego możliwości.
Czy są minusy?
Oczywiście. Praca w zróżnicowanej klasie to:
- wolniejsze tempo realizacji niektórych treści,
- trudne zachowania niektórych uczniów,
- konieczność elastycznego podejścia do organizacji lekcji,
- czasem modyfikacja planu zajęć „w locie”.
Ale to nie są wady – to cechy tej rzeczywistości, które trzeba zaakceptować i nauczyć się z nimi pracować.
Wszystkie dzieci są ważne
W zróżnicowanej klasie nie wolno mówić, że jedno dziecko traci przez inne. Takie myślenie prowadzi donikąd. Wtedy zawsze ktoś będzie „przez kogoś” stratny. A edukacja to nie gra o sumie zerowej. Tu każde dziecko ma takie samo prawo do uwagi, szacunku, wsparcia – bez konieczności zasługiwania na nie.
Szkoła to miejsce dla każdego ucznia, nie tylko dla tych, którzy nie sprawiają problemów. To nasza odpowiedzialność – tworzyć przestrzeń, w której każde dziecko może się rozwijać.
Edukacja to wspólna droga
By praca w zróżnicowanej klasie miała sens, potrzeba też:
- rozmów z uczniami o neuroróżnorodności,
- przygotowania ich na to, że niektórzy koledzy mogą inaczej reagować, potrzebować więcej wsparcia, mówić mniej lub głośniej,
- tworzenia klasy wrażliwej społecznie, opartej na zrozumieniu i empatii.
To nie jest łatwe. Ale to nasza praca. Nasza misja. Nasz wpływ.
Więcej o zróżnicowanej klasie w moim blogu.
Notka o autorce: Zyta Czechowska jest nauczycielką i pedagogiem specjalnym. Właścicielka Niepublicznego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli Zyta Czechowska specjalni.pl. Współprowadzi bloga edukacyjnego www.specjalni.pl. Ambasador programu eTwinning i Microsoft Innovative Educator Ekspert. Uzyskała tytuł Nauczyciela Roku w 2019. Należy do społeczności Superbelfrzy RP. Niniejszy artykuł ukazał się w blogu Superbelfrzy.edu.pl i został nieznacznie zmieniony. Licencja CC-BY-SA.
