Im dłużej zajmuję się edukacją, tym więcej dostrzegam elementów i zależności, które na siebie silnie wpływają. Niektóre z nich mogą być hamulcem dla wielu zmieniaczy rzeczywistości szkolnej. Z niektórymi da się żyć i je omijać, żeby realizować własne pomysły i osiągać cele, czyli potocznie mówiąc – „robić dalej swoje”. Jak zatem zmieniać szkołę i uczenie (się)?
Na zakończenie Forum Klubów Młodego Odkrywcy – jednego z programów edukacyjnych Centrum Nauki Kopernik, rozmawiałem z Zuzanną Michalską, której książka „Zmienianie edukacji na przykładzie programu Klubu Młodego Odkrywcy koordynowanego przez Centrum Nauki Kopernik ukazała się nakładem Wyd. PWN. O tej książce już pisaliśmy w październiku, ale teraz rozmowa była okazją do pogłębienia niektórych wątków.
Książka Zuzanny Michalskiej zawiera materiał na porządną konferencję o edukacji i nadal mielibyśmy o czym rozmawiać. Wybór tematów do rozmowy wcale nie był łatwy. Można byłoby podążyć klasyczną drogą pytanie-odpowiedź, ale ponieważ byliśmy w CN Kopernik, miejscu, w którym zachęca się do nieszablonowego podejścia, eksperymentowania, testowania, wybrałem nieco inny sposób prowadzenia rozmowy, może nawet innowacyjny. Żyjemy w kulturze audiowizualnej, w której obrazy oddziałują na nas silniej niż słowa i jednocześnie mogą uruchamiać dodatkowe myśli i skojarzenia. Dlatego zanim zadałem pytanie, wyświetlałem wybrany przeze mnie obraz, mający jakieś znaczenie symbolu czy metafory. Ta wizualizacja była otwarciem rozmowy, dawała możliwość prezentacji głębszych myśli i odczuć. Nawiązywała też do pytań, które następowały chwilę później. I tak sobie rozmawialiśmy o „Zmienianiu edukacji…”, która to książka jest bardzo mocno osadzona w teorii socjologicznej i pedagogicznej, ale jednocześnie teoria jest tu w dialogu z praktyką edukacyjną i odwrotnie – opisywana praktyka nauczania mocno korzysta z różnych koncepcji teoretycznych.
To jest dobra lektura dla tych, którzy próbują zmagać się z edukacyjną zmianą i po pewnym czasie zastanawiają się, czy przypadkiem nie walą głową mur. Rozjaśnia pewne procesy i materie. Pozwala też zrozumieć, dlaczego zmiany nie nadchodzą. W 2013 zaczynając cykl nauczycielskich konferencji INSPIR@CJE posłużyłem się metaforą „Czekania na Godota” ze sztuki Becketta. Czekanie na zmianę bez końca raczej nie jest dobrym sposobem na własny rozwój jako nauczyciela i edukatora. Trzeba wziąć sprawę w swoje ręce i po prostu działać oddolnie. Zabiera to sporo czasu, ale krok po kroku można coś poprawiać i rozwijać. W sobie, w swojej klasie, w swojej społeczności szkolnej.
Mi osobiście książka Zuzanny Michalskiej pozwoliła uporządkować szersze rozumienie zmiany w społeczeństwie i umocniła mnie w przekonaniu, że (wobec nieudolności rodzimych polityków z prawej i lewej strony w reformowaniu oświaty) najpewniejszą i najtrwalszą drogą zmiany w edukacji jest zmiana oddolna – od nauczyciela, przez jego salę szkolną, kilkoro nauczycieli, przez szkołę i społeczność szkolną. A może nawet i społeczność lokalną. I że nie ma na co czekać. Czego dowodem są choćby historia rozwoju sieci KMO i ich opiekunów w polskich szkołach. Ale też historie wielu polskich szkół w całym kraju - ta oddolna zmiana dzieje się od wielu lat, chociaż trudno też ją dostrzec z poziomu Alei Szucha...
Kto ma ochotę, zapraszam do obejrzenia:
***
Więcej o książce tutaj.
O autorce książki: Dra Zuzanna Michalska jest socjolożką edukacji i trenerką. Od 15 lat współpracuje z nauczycielami, wspierając ich w rozwijaniu kompetencji pracy z dziećmi i młodzieżą w zmieniającym się świecie. Początkowo związana z Centrum Edukacji Obywatelskiej (Program Rozwoju Bibliotek, Aktywna Edukacja), obecnie pracuje w Centrum Nauki Kopernik, a od 8 lat koordynuje międzynarodowy program Klub Młodego Odkrywcy, który rozwija kreatywność, samodzielność, komunikację i umiejętność pracy metodą naukową u tysięcy dzieci i młodzieży w Polsce i na świecie. W 2023 roku obroniła pierwszy doktorat wdrożeniowy w naukach społecznych w Polsce. Treść doktoratu stała się bazą niedawno wydanej książki.
Notka o autorze: Marcin Polak jest twórcą i redaktorem naczelnym portalu o nowoczesnej edukacji Edunews.pl (2008-) i organizatorem cyklu konferencji dla nauczycieli INSPIR@CJE (2013-). Zajmuje się zawodowo edukacją od 2002, angażując się w debatę na temat modernizacji i reformy szkolnictwa (zob. np. Dobre zmiany w edukacji, Jak będzie zmieniać się edukacja?). Należy do społeczności Superbelfrzy RP.
