Zmiany, które obserwujemy w świecie, zarówno w wymiarze rzeczywistym - offline, jak i cyfrowym – online, mają głęboki wpływ na kształtowanie osobowości dzieci, czasem głębszy, niż możemy przypuszczać. Wiele zjawisk, sytuacji i zachowań, które dotyczą świata dorosłych, dziś staje się czasem i codziennością młodszego pokolenia, które nie zawsze potrafi w tej zmianie się odnaleźć. Dlatego tak ważna jest rozmowa z dziećmi i stwarzanie im warunków do bezpiecznego dzielenia się tym, co ich boli, niepokoi lub zadziwia.
Psychologowie Fundacji PRO-FIL prowadzący działania profilaktyczne na terenie województwa podkarpackiego wśród uczniów i uczennic szkół podstawowych przygotowali podsumowanie warsztatów w szkołach, w których wzięło udział łącznie 8703 dzieci i młodzieży z 487 klas (a także 94 nauczycieli i 271 rodziców). Największą część tych działań stanowiły warsztaty prowadzone w ramach działalności Centrum Pomocy Dzieciom w Rzeszowie.
Tego typu działania dają możliwość obserwowania zmian zachodzących w sposobie myślenia dzieci i młodzieży o przemocy, bezpieczeństwie oraz relacjach z rówieśnikami i dorosłymi. Oto kilka najważniejszych obserwacji, którymi podzielił się zespół PRO-FIL:
Coraz trudniej rozpoznać przemoc
Podczas warsztatów uczniowie najczęściej bez problemu wskazują przemoc fizyczną. Znacznie większą trudność sprawia im jednak rozpoznanie przemocy psychicznej, ekonomicznej czy zachowań naruszających granice w relacjach rówieśniczych. Wielu młodych ludzi nie odróżnia również konfliktu od przemocy, a niektóre zachowania traktuje jako element codzienności.
Przemoc słowna została znormalizowana
Coraz częściej młodzi ludzie opisują wyzwiska, obraźliwe komentarze czy publiczne ośmieszanie jako element zwykłej komunikacji. Dopiero wspólna analiza konkretnych sytuacji podczas warsztatów pozwala im dostrzec, że takie zachowania mogą prowadzić do realnego cierpienia drugiej osoby.
Zaskakuje nas, jak często młodzi ludzie mówią: to był tylko żart. W trakcie warsztatów okazuje się, że za tym „żartem” kryje się wyśmiewanie, poniżanie czy naruszanie granic drugiej osoby. Wielu uczniów dopiero podczas rozmowy zaczyna dostrzegać, że przemoc nie zawsze zostawia widoczne ślady, ale bardzo często pozostawia ślady w emocjach, poczuciu własnej wartości i relacjach z innymi. – mówi Marika Malisiewicz, psycholog Fundacji PRO-FIL.
Coraz więcej pytań dotyczy przemocy seksualnej i przekraczania granic
Psychologowie obserwują, że młodzież coraz częściej porusza tematy związane z granicami w relacjach, zgodą, prywatnością oraz przemocą seksualną. Jednocześnie wielu uczniów utożsamia ją wyłącznie z przemocą fizyczną, nie dostrzegając, że naruszanie granic może przybierać również formę seksualnych komentarzy, publikowania treści bez zgody czy niechcianych zachowań w przestrzeni cyfrowej. Warsztaty pokazują, że młodzi ludzie chcą rozmawiać o tych zagadnieniach, ale potrzebują rzetelnej wiedzy i bezpiecznej przestrzeni do zadawania pytań.
Wykluczenie coraz częściej przenosi się do świata cyfrowego
Z doświadczeń zespołu wynika, że dla wielu uczniów wykluczenie z grup w mediach społecznościowych, ignorowanie wiadomości czy publiczne ośmieszanie w internecie stają się doświadczeniem codziennym. Nie zawsze są jednak postrzegane jako przemoc.
Dla wielu nastolatków usunięcie z grupy klasowej, pomijanie w internetowych rozmowach czy celowe ignorowanie wiadomości wydaje się czymś zwyczajnym. Dopiero kiedy zaczynamy o tym rozmawiać, młodzi ludzie zauważają, że wykluczenie również może być formą przemocy i mieć bardzo realny wpływ na poczucie bezpieczeństwa oraz przynależności. – podkreśla Przemysław Chruściel, psycholog Fundacji PRO-FIL.
Młodzi ludzie coraz częściej pytają o zdrowie psychiczne i sposoby szukania pomocy
Podczas warsztatów coraz częściej pojawiają się pytania dotyczące samookaleczeń, trudnych emocji, kryzysów psychicznych oraz sposobów reagowania, kiedy pomoc potrzebna jest komuś z otoczenia.
Psychologowie dostrzegają również pozytywną zmianę. Młodzi ludzie coraz lepiej wiedzą, gdzie mogą szukać wsparcia i nie boją się poruszać tematów związanych ze zdrowiem psychicznym. Świadczy to o rosnącej świadomości, ale także pokazuje, jak ważna jest obecność dorosłych gotowych do rozmowy.
Dzieci chcą rozmawiać
Jednym z najbardziej budujących wniosków płynących z warsztatów jest gotowość młodych ludzi do rozmowy. Kiedy otrzymują bezpieczną przestrzeń i uważność dorosłych, chętnie zadają pytania dotyczące relacji, przemocy, zdrowia psychicznego czy sposobów szukania pomocy.
Najbardziej zapamiętuję momenty, kiedy po zakończeniu warsztatów uczniowie podchodzą jeszcze na chwilę, żeby dopytać o coś, co ich poruszyło, upewnić się, czy dobrze rozumieją daną sytuację albo po prostu powiedzieć, że ten temat dotyczy również ich. To pokazuje, jak bardzo dzieci i młodzież potrzebują uważnych dorosłych, z którymi mogą bezpiecznie porozmawiać. – dodaje Małgorzata Dąbal-Krajewska, psycholog Fundacji PRO-FIL.
Więcej informacji o przeprowadzonych warsztatach Fundacji PRO-FIL na stronie internetowej.
(Źródło: Fundacja PRO-FIL, opr.red.)
