Kto pyta, ten uczy

fot. Fotolia.com

Narzędzia
Typografia

Jakiego rodzaju pytania zadaje nauczyciel/-ka podczas lekcji uczennicom i uczniom? Przeważnie są to pytania zamknięte, sprawdzające wiedzę. Nauczyciel chce się dowiedzieć, czy uczniowie opanowali materiał i ewentualnie jeszcze raz go powtórzyć, żeby był lepiej utrwalony.

Okazuje się, że pytania mogą być efektywnym narzędziem w nauczaniu. Jednak dzieje się tak wtedy, kiedy stawia się pytania, które uruchamiają myślenie uczniów i uczennic. Mogą to być pytania, na które nie ma jednej prawdziwej odpowiedzi albo do tej prawdziwej dochodzi się w ramach dyskusji.

Podzielę się z Wami sposobami na zadawanie pytań wypracowanymi w programie Szkoła Ucząca Się bazującym na ocenianiu kształtującym.

Daj uczennicom i uczniom więcej czasu

W literaturze poświęconej ocenianiu kształtującemu przy metodach zadawania pytań polecana jest metoda „Wait time” (pol. „czas oczekiwania”). Polega ona na budowaniu bezpiecznej atmosfery, dającej uczniom i uczennicom więcej czasu na podanie odpowiedzi. Okazuje się, że ta bardzo prosta technika znacząco poprawia jakość odpowiedzi uczennic i uczniów. Wydłużenie czasu oczekiwania na odpowiedź zachęca uczniów introwertycznych, o specjalnych potrzebach, a także uczniów mających trudność w zabieraniu głosu do wypowiadania własnej opinii.

Dlaczego tak się dzieje? Uczniowie zazwyczaj potrzebują czasu na zrozumienie treści samego pytania i przetworzenie go w swojej głowie. Dopiero po chwili zaczynają myśleć nad odpowiedzią. Jest im potrzebny także czas na sformułowanie wypowiedzi, którą będą mogli i chcieli podzielić z innymi. Bardzo często to właśnie obawa przed kompromitacją na forum klasy jest trudnością, która blokuje myślenie.

Kiedyś też potrzebowaliśmy więcej czasu na odpowiedź

Nauczyciel/-ka przeważnie nie pamięta, że kiedyś odpowiedź na to samo pytanie, dziś zadawane uczennicom i uczniom, było dla niego samego/niej samej wyzwaniem. Teraz, kiedy zna już odpowiedź, to oczekuje natychmiastowej odpowiedzi. Dlatego „wait time” nie jest łatwą praktyką.

Jeśli nauczyciel/-ka nie daje wystarczająco długiego czasu na zastanowienie się nad odpowiedzią, to uczennice i uczniowie mogą nie podejmować nawet trudu poszukiwania odpowiedzi i dlatego unikają dyskusji.

Nawet dodatkowe 3 sekundy robią różnicę

Dodatkowe 3-5 sekund oczekiwania na odpowiedź wydaje się małą sprawą. Okazuje się jednak, że ma to duży wpływ na uczenie się. Badania Mary Budd Rowe dowodzą, że wydłużenie czasu oczekiwania na odpowiedź tylko do 3 sekund owocuje tym, że uczennice i uczniowie znacznie chętniej udzielają odpowiedzi. Badania Rowe pokazują, że dzięki 3 sekundom oczekiwania:

  • wzrasta długość odpowiedzi,
  • odpowiedzi są częściej poprawne,
  • więcej uczniów zgłasza się na ochotnika do odpowiedzi,
  • rzadziej padają odpowiedzi „nie wiem”,
  • uczennice i uczniowie są bardziej pewne/-i swojego zdania.

Aby nie czekać za długo, można poprosić uczniów, którzy są gotowi do odpowiedzi, o wystawienie np. zielonego światła z Metodnika® (dowiedz się więcej o nim tutaj). Dzięki temu nauczyciel/-ka wie, kto potrzebuje więcej czasu.

Okazuje się, że stosowanie metody „wait time” prowadzi też do dodatkowych korzyści – pytania nauczyciela/-ki stają się jakościowo lepsze, zadaje ich mniej i są lepiej przemyślane.

Wprowadzając zasadę „wait time” warto opowiedzieć o niej uczniom i uczennicom, dzięki czemu mogą oni zacząć liczyć na to, że nie będą już sztucznie popędzani.

Daj szansę na rozwinięcie odpowiedzi

Można rozszerzyć tę praktykę o dodatkowe dawanie czasu na poszerzanie i rozwinięcie odpowiedzi. Najczęściej wystarczy niewerbalny sygnał od nauczyciela/-ki, że odpowiedź może zostać rozwinięta. Może być to nauczycielskie „uhmm” lub aprobujące kiwanie głową. Nie zawsze uczeń czy uczennica będzie mieć coś do dodania, ale dzięki temu wie, że na pewno ma taką możliwość. Dla młodych ludzi ważne jest samo poczucie akceptacji ze strony nauczyciela/-ki na rozwinięcie odpowiedzi lub jej zmianę.

Pozwól przygotować się do odpowiedzi w parze

Przy praktyce „wait time” sprawdza się także technika – „Partnerzy do rozmowy”. Polega ona na poproszeniu uczennic i uczniów, aby przedyskutowali odpowiedź w swoich parach i w ten sposób przygotowali się do wygłoszenia jej na forum klasy. Każdy z uczniów i każda z uczennic może najpierw udzielić odpowiedzi partnerowi/-rce, a potem wysłuchać i nauczyć się czegoś, dowiedzieć się lub wzbogacić swoją wypowiedź o odpowiedź partnera/-rki. Dzięki rozmowie w parze, uczennice i uczniowie mogą spokojnie przygotować się do odpowiedzi udzielanej publicznie.

Losuj, a nie wyznaczaj do odpowiedzi

Ocenianie kształtujące poleca też losowe wybieranie uczniów do odpowiedzi. Dzięki stosowaniu tej metody wszyscy są zachęcani do myślenia nad odpowiedzią, ponieważ każdy może zostać wylosowany.

Na zakończenie

Podsumujmy, co radzi ocenianie kształtujące w kwestii zadawania pytań podczas lekcji:

  • zadawaj pytania stymulujące myślenie,
  • dawaj więcej czasu na zastanowienie się nad odpowiedzią,
  • pozwól przygotować się do odpowiedzi w parach,
  • dawaj czas na udzielenie i poszerzenie odpowiedzi,
  • losuj uczniów i uczennice do odpowiedzi.

Próbowaliście którejś z tych technik w swojej codziennej praktyce? A może macie własne, sprawdzone pomysły? Podzielcie się z nami w komentarzu.

 

Notka o autorce: Danuta Sterna – była nauczycielka matematyki i dyrektorka szkoły, ekspertka merytoryczna w programie Szkoła Ucząca Się (SUS) (prowadzonym przez CEO i PAFW), autorka książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach. Niniejszy wpis pochodzi z jej bloga w partnerskiej platformie Edunews.pl – www.osswiata.pl.

PS: Przy tworzeniu tego tekstu częściowo korzystałam z artykułu Valetiny Gonzales pt. Wait Time Can Make or Break Your Lesson.

 

Jesteśmy na facebooku

fb

Ostatnie komentarze

E-booki dla nauczycieli

Polecamy dwa e-booki dydaktyczne z serii Think!
Metoda Webquest - poradnik dla nauczycieli
Technologie są dla dzieci - e-poradnik dla nauczycieli wczesnoszkolnych z dziesiątkami podpowiedzi, jak używać technologii w klasie