Każde skuteczne działanie człowieka powinno zaczynać się od postawienia celu, jaki ma być osiągnięty, do jakiego należy dążyć. Bywa, że realizacja jest długotrwała i pełna trudów. Cel oddala się, a nawet znika, rozmywa się. Dotyczy to szczególnie działań zespołowych, społecznych. W szczególności dotyczy to tak ważnej dziedziny, jaką jest powszechna oświata.
Ważne jest, aby cele były jasno sprecyzowane, aktualizowane wraz ze zmieniającymi się okolicznościami i warunkami ich realizacji. Jakie cele stawia szkoła przed sobą w obecnej chwili? Zapytajmy o to nauczycieli, uczniów, dyrektorów, rodziców, władze oświatowe i ekspertów. Mają teraz czas, po zakończeniu roku szkolnego. Czy ich odpowiedzi będą podobne, zbieżne? Czy powinny takie być?
Czy z określeniem zadań szkoły nie jest jak z konstytucją? Wszyscy wiemy, że to jest najważniejszy dokument państwowy, fundament państwa, ale zazwyczaj, prócz wąskiej grupy ekspertów, nikt go nie zna.
Czy w powodzi edukacyjnych dokumentów, zarządzeń, opisów procedur, projektów i wizji nie rozmywa się i nie gubi to co najistotniejsze: dążenie do postawionych celów? Czy nauczyciel i dyrektor powinni mieć ciągle przed sobą jasny „dekalog celów”, który byłby drogowskazem i miarą dla wszelkich działań? Przede wszystkim w codziennej pracy, a nie tylko od święta?
Czy istnieje potrzeba sformułowania dokumentu przedstawiającego cele i zadania szkoły XXI wieku? Napisanego nie językiem naukowym lub urzędowym (oświatowym), lecz klarownym i powszechnie zrozumiałym. Dokumentu czytelnego dla pracowników oświaty, rodziców i uczniów. Napisanego tekstem inspirującym do myślenia i działania. Czy jest to możliwe?
Spróbujmy jakoś zacząć. Poniżej propozycja budowy takiego dokumentu – notatki, hasła, brudnopis (piewsza wersja, a z czasem powstawać będą kolejne, jeśli będą odpowiedzi)
1. ROZWÓJ JEDNOSTKI
Elementy, postawy, umiejętności, ćwiczenia, doskonalenie:
- budowa i umacnianie poczucia własnej wartości
- akceptuj siebie
- doskonal się
- szkoła poszukuje u ucznia i wzmacnia pozytywne-mocne cechy, umiejętności, podkreśla je stale
- pierwszeństwo chwalenia przed ganieniem, podkreślanie zalet i osiągnięć
- samokontrola i dyscyplina wewnętrzna
- pozytywne myślenie, optymizm, radość, entuzjazm, życzliwość
- stawianie celu i dążenie do realizacji
- co jest dla mnie korzystne, a co groźne; co mnie wzmacnia, a co może osłabić
- spójność wewnętrzna
2. KOMUNIKACJA
Elementy, postawy, umiejętności, ćwiczenia, doskonalenie:
- z drugim człowiekiem
- w grupie
- fundamenty: dialog i szacunek
- werbalna
- niewerbalna
- język, słownik komunikacji
- wyrażanie emocji i uczuć
- przekazywanie i odczytywanie informacji
- dyscyplina w komunikacji
- każda moja czynność jest komunikatem dla innych
3. SYSTEM(Y) WARTOŚCI
Elementy, postawy, umiejętności, ćwiczenia, doskonalenie:
- dylemat człowieka: co jest dobre?
- to jest dobre, bo sprawia mi przyjemność; to sprawia mi przyjemność, bo jest dobre
- to jest przyjemne, dobre, wartościowe, etyczne, moralne, piękne – czy może nie jest?
- piękno
- odwoływanie się do wartości wszędzie: na matematyce, WF-ie, na przerwie i wycieczce
- o wartościach trzeba rozmawiać
- słownik wartości
- szczęście jako wartość i cel
- realizuj swoje marzenia
- realizuj cudze marzenia
- co nadaje życiu sens (rozrywka, przyjemność, zabawa, dawanie, poświęcenie, współpraca...)
- wątpliwości
4. EDUKACJA OBYWATELSKA
Elementy, postawy, umiejętności, ćwiczenia, doskonalenie:
- zaangażowanie; nie bądź neutralny
- odwaga
- poparcie słowne i czynne
- postawa sprzeciwu, postawa buntu
- miej własne zdanie, wyraź swoją opinię
- różnica zdań, spór, konflikt – plusy
- przyłącz się do jednej ze stron, poprzyj
- gromadź swoich zwolenników
- poszukaj mediatora
- złóż reklamację, skargę, protest
- prawa i obowiązki obywatelskie
- wolność i swobody obywatelskie – podporządkowanie i dyscyplina
- ograniczenia, rezygnacja z części swojej wolności
5. MEDIA, CZYLI KOMUNIKACJA ZE ŚWIATEM
Elementy, postawy, umiejętności, ćwiczenia, doskonalenie:
- posługuj się mediami, nie pozwól, aby posługiwały się tobą
- korzystaj z mediów, nie pozwól, żeby wykorzystywały ciebie
- szkoła powinna wyprzedzać uczniów w stosowaniu nowych technologii
- bądź krytyczny, korzystaj z opinii, wybieraj samodzielnie
- korzystaj z telewizji, internetu, komputera i innych nowych narzędzi tak, abyś czuł, że to ciebie wzmacnia, a nie osłabia
- szkoła korzysta z wszystkich mediów i narzędzi komunikacji: książka, prasa, TV, film, internet, komputer, telefon komórkowy, komunikatory, gry komputerowe, itp.
- nowe technologie: narzędzia pracy, komunikacji i spędzania wolnego czasu
- poznawanie ludzi, świata, osiągnięć kultury i sztuki
6. WIEDZA - POZNAWANIE ŚWIATA, ZDOBYWANIE WIEDZY I UMIEJĘTNOŚCI
Elementy, postawy, umiejętności, ćwiczenia, doskonalenie:
- poznawanie, okrywanie, działanie
- ciekawość
- wybór, selekcjonowanie informacji i wiedzy: możliwość i konieczność
- edukacja bierna, aktywna
- poszukiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji
- aktywizacja obu półkul mózgu
- nauka: przybliżanie, stawianie hipotez, budowanie modeli i teorii (nie objawianie prawdy)
- rola i znaczenie nauki
- nauka a religia
[Wersja 1.1 dokumentu]
Osoby chcące rozwijać i współtworzyć taki dokument, zachęcam do kontaktu: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
